250 lat Akademii Trzemeszeńskiej
„Collegium perannaturo perennet – 250 lat ducha Akademii Trzemeszeńskiej”
13 czerwca pod patronatem prasowym naszego tygodnika w Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Trzemesznie obchodzony był jubileusz 250 – lecia Akademii Trzemeszeńskiej, Almae Matris Tremesnensis – szkoły, która od ćwierć tysiąclecia kształtuje umysły, charaktery i serca kolejnych pokoleń młodzieży. Szeroko o jubileuszowych obchodach pisaliśmy na naszych łamach tydzień temu. Dzisiaj na prośbę wielu czytelników oraz absolwentów szkoły prezentujemy niezwykle przemówienie, które podczas uroczystości wygłosiła prof. Danuta Konieczka-Śliwińska – prezes Wielkopolskiego Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie.
Przemówienie prof. Danuty Konieczki‑Śliwińskiej to uroczysty, głęboko emocjonalny i historyczny hołd dla 250‑letniej Akademii Trzemeszeńskiej. Podkreśla ono ciągłość tradycji, siłę wspólnoty wychowanków oraz odpowiedzialność za przyszłość szkoły.
„Szanowni Goście,
Dostojni Przedstawiciele Władz Samorządowych,
Drodzy Profesorowie, Nauczyciele i Wychowawcy,
Szanowni Absolwenci i Wychowankowie Akademii Trzemeszeńskiej,
Szanowni Państwo,
Drogie Koleżanki i Koledzy!
Są w życiu narodów, społeczności i instytucji chwile szczególne, które wykraczają poza zwyczajny bieg czasu. Chwile, w których przeszłość spotyka się z teraźniejszością, a pamięć staje się zobowiązaniem wobec przyszłości. Dzisiejsza uroczystość należy właśnie do takich wydarzeń. Stajemy bowiem wobec niezwykłego jubileuszu – 250-lecia Akademii Trzemeszeńskiej, Almae Matris Tremesnensis – szkoły, która od ćwierć tysiąclecia kształtuje umysły, charaktery i serca kolejnych pokoleń młodzieży.
Patrząc dziś na mury historycznego Alumnatu, spoglądamy nie tylko na świadectwo minionych wieków, ale także na materialny znak idei, która okazała się silniejsza od czasu. Na jego frontonie widnieje łacińska maksyma: Collegium perannaturo perennet – „Kolegium powołane do wiecznego trwania, niechaj wiecznie trwa”.
Jakże odważne musiały wydawać się te słowa w drugiej połowie XVIII wieku. A jednak po 250 latach możemy powiedzieć, że nie były one wyrazem marzenia, lecz proroctwem. Akademia Trzemeszeńska przetrwała upadek Rzeczypospolitej, zabory, wojny, pożary, okupacje i polityczne prześladowania. Przetrwała zmieniające się granice, ustroje i systemy edukacyjne. Przetrwała dlatego, że została zbudowana nie tylko z cegły i kamienia, lecz przede wszystkim na fundamencie wartości, które nie przemijają.
Źródłem tej niezwykłej trwałości była wizja człowieka wyjątkowego – opata Michała Kościeszy Kosmowskiego. Fundator naszej Szkoły doskonale rozumiał potrzeby Trzemeszna i jego mieszkańców. Wiedział, że rozwój wspólnoty nie dokonuje się wyłącznie poprzez wzrost gospodarczy czy decyzje polityczne, lecz przede wszystkim poprzez wychowanie i edukację młodych ludzi. Dlatego podjął dzieło śmiałe i nowoczesne, przekonany, że będzie ono służyć zarówno miastu, jak i całej Rzeczypospolitej.
Nie była to jedynie inicjatywa lokalna o ograniczonym znaczeniu. O jej randze świadczy fakt, że Fundację oraz Statut Kolegium i Alumnatu zatwierdzili kolejni papieże – Klemens XIV i Pius VI. Patronat nad nową szkołą objęli najwyżsi dostojnicy państwa i Kościoła: król Stanisław August Poniatowski, prymas Polski Gabriel Podoski oraz kanclerz koronny Antoni Sierakowski. Wszyscy oni dostrzegali w Akademii Trzemeszeńskiej inwestycję w przyszłość narodu.
Od samego początku szkoła realizowała ideał, który najlepiej wyrażają słowa Seneki: Non scholae, sed vitae discimus – „Nie dla szkoły, lecz dla życia się uczymy”.
Ta maksyma jest mottem wszystkich pokoleń wychowanków Akademii Trzemeszeńskiej. Uczono tu bowiem nie tylko języków, nauk przyrodniczych czy historii. Uczono odpowiedzialności, odwagi, służby publicznej, szacunku dla prawdy oraz troski o dobro wspólne. Uczono miłości do Ojczyzny i gotowości do ponoszenia ofiar w jej obronie.
Dlatego w dziejach naszej Szkoły odnajdujemy tak wielu ludzi wybitnych. Uczonych, profesorów uniwersytetów, duchownych, przedsiębiorców, polityków, twórców kultury. Ale obok nich są tysiące tych, których nazwisk nie znajdziemy w podręcznikach historii, a którzy swoją codzienną pracą budowali Polskę, Wielkopolskę i lokalne wspólnoty. Lekarze, nauczyciele, urzędnicy, rzemieślnicy, przedsiębiorcy, społecznicy. Oni wszyscy są żywym dowodem na to, że prawdziwą wartość szkoły mierzy się nie liczbą jej budynków ani zapisanych kart kronik, lecz ludźmi, których wychowała.
Historia Akademii Trzemeszeńskiej jest zarazem historią niezwykłej wspólnoty wychowanków. Od pokoleń absolwenci Akademii Trzemeszeńskiej udowadniają, że więź ze Szkołą nie kończy się wraz z odebraniem świadectwa dojrzałości. To więź trwała, przekazywana kolejnym generacjom. To dzięki niej możliwe było odbudowywanie szkoły po wojennych zniszczeniach, pielęgnowanie tradycji, organizowanie zjazdów i spotkań opłatkowych, fundowanie sztandarów i tablic pamiątkowych. To dzięki niej kolejne pokolenia mogą dziś czerpać z bogactwa dziedzictwa pozostawionego przez poprzedników. Szczególnym świadectwem siły tych więzi jest działalność naszego Stowarzyszenia Wychowanków.
Drodzy Absolwenci,
świętując dzisiaj 250 lat istnienia Akademii Trzemeszeńskiej, nie możemy ograniczać się jedynie do wspominania jej chwalebnej przeszłości. Jubileusz zobowiązuje nas również do odpowiedzialnego myślenia o przyszłości.
Przez wieki nasza Szkoła potrafiła przetrwać najtrudniejsze próby historii. Dziś staje jednak wobec wyzwań innego rodzaju. Coraz wyraźniej odczuwamy skutki niżu demograficznego, który dotyka wiele szkół w Polsce. Pojawiają się również pomysły, aby w obliczu trudności finansowych samorządów szukać oszczędności poprzez ograniczanie lub wygaszanie placówek oświatowych.
Musimy jednak pamiętać, że Akademia Trzemeszeńska nie jest wyłącznie instytucją edukacyjną. Jest częścią dziedzictwa kulturowego naszego miasta, symbolem jego tożsamości i jednym z najcenniejszych owoców pracy wielu pokoleń mieszkańców Trzemeszna. Takich instytucji nie można mierzyć wyłącznie rachunkiem ekonomicznym.
Powiedzmy to otwarcie: odpowiedzialność za przyszłość Szkoły spoczywa na całej naszej wspólnocie. Na absolwentach, którzy mogą być najlepszymi ambasadorami swojej Alma Mater. Na rodzicach, którzy podejmują decyzje o edukacji swoich dzieci. Na nauczycielach, którzy budują renomę szkoły swoją codzienną pracą. Na samorządowcach, którzy powinni postrzegać edukację jako inwestycję, a nie koszt. Wreszcie na wszystkich mieszkańcach Trzemeszna, dla których szkoła od 250 lat pozostaje jednym z najważniejszych symboli lokalnej tożsamości.
Szkoły nie zamykają się wyłącznie z powodu decyzji administracyjnych. Zamykają się również wtedy, gdy przestaje się wierzyć w ich potrzebę i gdy brakuje uczniów, którzy chcieliby przekroczyć ich próg. Dlatego troska o przyszłość Akademii Trzemeszeńskiej musi oznaczać troskę o młode pokolenie, o jakość kształcenia, o prestiż Szkoły i o jej miejsce w świadomości mieszkańców regionu.
Jeżeli chcemy, aby słowa Collegium perannaturo perennet pozostały żywym zobowiązaniem, musimy troszczyć się nie tylko o pamięć o przeszłości, ale również o przyszłość. Nie wystarczy podziwiać dzieło naszych poprzedników. Trzeba je kontynuować.
Przed nami kolejne lata zmieniającej się rzeczywistości, przemian społecznych, demograficznych i technologicznych. Nie wiemy, jakie wyzwania przyniesie przyszłość. Możemy jednak być pewni jednego: wykształcenie oraz formacja duchowa i moralna, które przez 250 lat pozostają fundamentem naszej Szkoły, pozwolą kolejnym pokoleniom jej wychowanków odważnie podejmować wyzwania nowych czasów.
Dzisiejszy jubileusz jest świętem pamięci, wdzięczności i nadziei.
Pamięci – o fundatorach, nauczycielach, wychowawcach i uczniach, którzy przez 250 lat tworzyli historię Akademii Trzemeszeńskiej.
Wdzięczności – za dziedzictwo, które otrzymaliśmy i które mamy obowiązek przekazać następnym pokoleniom.
Nadziei – że dzieło rozpoczęte przez opata Michała Kosmowskiego będzie nadal służyć Trzemesznu, Wielkopolsce i Rzeczypospolitej.
W imieniu Wielkopolskiego Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie pragnę serdecznie powitać wszystkich uczestników dzisiejszych uroczystości i podziękować za obecność. Niech ten jubileusz będzie dla nas źródłem dumy z dziedzictwa Akademii Trzemeszeńskiej, okazją do odnowienia przyjaźni oraz czasem wspólnego świętowania.
Życzę Państwu wielu wzruszeń, niezapomnianych spotkań i pięknych wspomnień. Niech ten dzień przypomni nam młodzieńcze marzenia, szkolne przyjaźnie i nauczycieli, którzy wskazywali nam drogę. W tę szczególną czerwcową sobotę pozwólmy sobie uwierzyć, że czas płynie dziś inaczej i że wszyscy znów jesteśmy uczniami naszej Alma Mater i mamy 18 lat.
Niech słowa wyryte przed wiekami na murach Alumnatu pozostaną także naszym wspólnym zobowiązaniem:
Collegium perannaturo perennet!
Niech trwa Akademia Trzemeszeńska!
Niech trwa jej duch!
Niech trwa jej wspólnota!
Niech trwa dla kolejnych pokoleń młodzieży!
Niech trwa dla Trzemeszna, Wielkopolski i Rzeczypospolitej!”
Prof. Danuta Konieczka-Śliwińska
Prezes
Wielkopolskiego Stowarzyszenia Wychowanków
Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie
