Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach prowadzi akcję oznaczania grobów bohaterów w ramach kampanii „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud. Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia”. Celem jest odnajdowanie, ewidencjonowanie i oznaczanie miejsc spoczynku weteranów znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Jedna z takich patriotycznych uroczystości odbyła się 16 września na cmentarzu parafialnym pw. św. Piotra i Pawła w Gnieźnie. Symboliczną tabliczką oznaczono grób kpt. Pawła Cymsa, weterana powstań wielkopolskiego i śląskiego.
Akcja prowadzona przez IPN w Katowicach ma celu zachowanie grobów powstańców śląskich i przybliżenie ich postaci. – Często ich groby do czasu takich uroczystości są zapomniane, nieoznaczone, a lokalne społeczności nie wiedzą, kto w nich spoczywa. O mogiłach powstańczych otrzymujemy zgłoszenia, albo robimy to z urzędu. Dzięki przeprocedowaniu zgodnie z prawem, groby są objęte opieką państwa polskiego, a w czasie uroczystości poległych powstańców przypominamy, ich walkę i bohaterstwo. Część tych poległych powstańców nigdy nie doświadczyła uhonorowania za życia. My jako Instytut Pamięci Narodowej to robimy reprezentując państwo polskie – powiedział Jan Kwaśniewicz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
Katowicki IPN do tej pory w ten sposób oznaczył ok. 20 powstańczych mogił. – Znak „Tobie Polsko” ma postać szklanego proporczyka o czerwonym tle, z orłem w koronie i napisem „Tobie Polsko” i dodatkowymi napisami. To mały element, ale wyróżniający się w przestrzeni cmentarnej swoją kolorystyką, przykuwający uwagę – dodał Jan Kwaśniewicz. W uroczystości patriotycznej uczestniczył m.in. Rafał Cyms, wnuk Pawła Cymsa. – Odczuwam przede wszystkim dumę. Każda forma upamiętnienia jest wspaniała i powinno się to czynić wszystkim powstańcom, nie tylko mojemu dziadkowi. Ta pamięć jest bardzo ważna, bowiem z pojęciem patriotyzmu u młodzieży jest gorzej. Trzeba znaleźć jakiś „złoty środek”, choć nie będzie to łatwe, żeby zainteresować młodych ludzi historią, naszymi dziejami, przekonać do patriotycznych wartości – powiedział Rafał Cyms.
Życiorys i powstańczą drogę Pawła Cymsa przypomnieli: Michał Glejzer, przewodniczący Rady Miasta Gniezna oraz Robert Gaweł, historyk, zasiadający we władzach Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego. Modlitwę w intencji Pawła Cymsa oraz wszystkich powstańców, którzy spoczywają nie tylko na Akropolu Bohaterów zmówił ks. Michał Sołomieniuk.
Symboliczne oznaczenie grobu kpt. Pawła Cymsa będzie przypominać, że był nie tylko bohaterem walk w Powstaniu Wielkopolskim, ale także walczył w III Powstaniu Śląskim.
***
Paweł Kazimierz Cyms był polskim działaczem niepodległościowym, oficerem Wojska Polskiego oraz uczestnikiem powstania wielkopolskiego i III powstania śląskiego. Urodził się 2 marca 1894 roku w Pawłowie w rodzinie nauczycielskiej. Podczas I wojny światowej służył w armii niemieckiej, walcząc na froncie wschodnim i zachodnim. Po powrocie do Wielkopolski zaangażował się w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej zaboru pruskiego. W czasie powstania wielkopolskiego należał do dowódców walczących o wyzwolenie Gniezna, a następnie jego oddziały zajęły m.in. Trzemeszno, Mogilno, Strzelno i Kruszwicę. Uczestniczył również w zdobyciu Inowrocławia.
Jako oficer Wojska Polskiego wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Za bohaterstwo podczas walk pod Kobryniem i forsowania rzeki Szczary otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy. Na początku 1921 roku został skierowany na Śląsk, gdzie zaangażował się w przygotowania do III powstania śląskiego. Objął funkcję komendanta wojskowego powiatu zabrzańskiego, a podczas powstania dowodził oddziałami, które walczyły m.in. o Bierawę i Kędzierzyn.
W kolejnych latach Cyms kontynuował służbę wojskową, m.in. w 59. Pułku Piechoty Wielkopolskiej oraz Oddziale II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku ponownie walczył w szeregach Wojska Polskiego. Po wojnie mieszkał m.in. w Gnieźnie i Szczecinie, a następnie powrócił do Bystrej, gdzie zmarł 13 listopada 1949 roku.
Odznaczono go: Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Śląskim Krzyżem Powstańczym. (źródło: IPN Katowice)
