W Strzelnie uczczono pamięć żydowskiej społeczności miasta oraz bohaterów powstania w getcie warszawskim. W ramach akcji „Żonkile” uczestnicy odwiedzili cmentarz żydowski i miejsce egzekucji w Ciencisku, oddając hołd ofiarom II wojny światowej i przypominając o historii ludzi, którzy przez ponad stulecie współtworzyli dzieje miasta.
W Strzelnie odbyły się uroczystości związane z 83. rocznicą wybuchu powstania w getcie warszawskim. Choć ogólnopolska akcja „Żonkile” przypada 19 kwietnia, lokalne obchody zorganizowano 13 kwietnia. Spotkanie rozpoczęło się na cmentarzu żydowskim przy ul. Powstania Wielkopolskiego, gdzie mieszkańcy, uczniowie i przedstawiciele różnych instytucji oddali hołd dawnym strzelnianom wyznania mojżeszowego.
W tym roku akcja odbywa się pod hasłem „Łączy nas pamięć”, a jej motywem przewodnim jest znaczenie świadectw i indywidualnych historii osób, które przeżyły Zagładę. Symbol żółtego żonkila, nawiązujący do gestu Marka Edelmana, towarzyszył wszystkim uczestnikom. Harcerze przypinali papierowe kwiaty, a pod pomnikiem stylizowanym na macewę oraz przy mogile w Ciencisku złożono żywe żonkile.
Burmistrz Dariusz Chudziński podkreślił w swoim przemówieniu, że powstańcy z getta, mimo braku szans na zwycięstwo, wybrali walkę jako akt godności i sprzeciwu wobec nazistowskiego terroru. Zwrócił uwagę, że ich zryw poprzedził późniejsze powstanie warszawskie i pozostaje symbolem odwagi.
Po ceremonii na cmentarzu delegacja udała się do lasu w Ciencisku, gdzie znajduje się miejsce masowej egzekucji z grudnia 1942 roku. Niemcy zamordowali tam grupę Żydów, więźniów obozów pracy przymusowej z okolic Inowrocławia. Przy symbolicznej mogile modlitwę odmówił proboszcz i dziekan strzeleński, ks. Jan Kwiatkowski.
W uroczystościach uczestniczyli m.in.: Alicja Kobus, przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Poznaniu, Elżbieta i Jacek Żak z Jewish Community of Poznan, Dariusz Chudziński – burmistrz Strzelna, Monika Kuberska – wiceburmistrz Strzelna, ks. Jan Kwiatkowski – proboszcz i dziekan, radni powiatowi Piotr Cieślik i Marcin Czaplicki, radni gminni Paweł Pamfil, Marcin Borowski, Justyna Bogacz, oraz Ewa Jaroszewska – kierownik ŚDS w Strzelnie.
Obecni byli także uczniowie szkół podstawowych: SP im. Jana Dałkowskiego, SP im. A.A. Michelsona oraz SP w Markowicach z opiekunami. Ważną rolę odegrali harcerze z ZSP w Strzelnie: Zuzanna Kaszkowiak, Katarzyna Poliwka, Stanisław Poliwka, Oliwia Bandosz, Adam Krzewina, Wiktoria Węgierska, Antoni Węgierski, Aleksander Zachwieja, Wiktor Pawliński, Kacper Pawłowski, Maja Bolińska, Wiktoria Sobczak, Julia Barańska, Lena Zielińska, Julia Zielińska, Agnieszka Siekacz, Oliwia Mikołajczak, Antonina Majewska, Maria Gorzkiewicz, Natalia Siekacz, Zuzanna Rychlewska, Marta Walkiewicz, Julia Kaźmierczak. Pełnili wartę przy pomnikach i prowadzili akcję rozdawania żonkili.
Strzeleńscy Żydzi – dzieje społeczności, która współtworzyła miasto
Żydzi zaczęli osiedlać się w Strzelnie dopiero po pierwszym rozbiorze Polski, gdy miasto znalazło się pod panowaniem pruskim. Wcześniej jako własność norbertanek, było dla nich zamknięte. Po pożarze Inowrocławia w 1775 roku napływ ludności żydowskiej znacznie wzrósł.
Pierwsze wzmianki z 1788 roku mówią o pięciu rodzinach, łącznie 28 osobach. W XIX wieku społeczność szybko rosła – w latach 40. liczyła około 400 osób, a w 1857 roku osiągnęła 580 mieszkańców. Później liczba ta stopniowo malała: w 1900 roku było ich 226, a tuż przed wojną około 35.
Strzeleńska gmina żydowska miała charakter reformowany. Wpływy haskali widoczne były w śpiewie chóralnym (chór działał od 1844 roku), używaniu języka niemieckiego w kazaniach i na nagrobkach oraz w działalności licznych organizacji społecznych.
W mieście funkcjonowała szkoła żydowska przy ul. Lipowej – jedyny zachowany do dziś obiekt związany z tą społecznością. Synagoga, wzniesiona w 1844 roku przy dzisiejszej ul. Inowrocławskiej, została zburzona przez Niemców podczas okupacji.
Z tej społeczności wywodzili się m.in.: Ridley Haim Herschell – późniejszy kaznodzieja w Anglii, Ludwig Jacobowski – pisarz, Aron Horwitz – autor podręczników, Albert Abraham Michelson – fizyk, laureat Nagrody Nobla.
W 1932 roku gmina została formalnie włączona do gminy w Inowrocławiu. II wojna światowa przyniosła jej całkowitą zagładę. Mieszkańców zamordowano lub wysiedlono, synagogę zburzono, a cmentarz zniszczono. Po wojnie społeczność ta już się nie odrodziła.
Dziś jedynym materialnym śladem jej obecności pozostaje dawna szkoła przy ul. Lipowej. Jak podkreśla burmistrz, pamięć o strzeleńskich Żydach jest integralną częścią lokalnego dziedzictwa.
