W sali widowiskowej Domu Kultury w Strzelnie odbyło się wyjątkowe wydarzenie poświęcone pamięci i twórczości Cecylii Lewandowskiej‑Dereżyńskiej – kujawskiej poetki znanej pod pseudonimem Jadźka z Kujaw. Spotkanie, zorganizowane 26 lutego przez Miejską Bibliotekę Publiczną oraz Dom Kultury, stało się okazją do promocji tomu „Jadźka z Kujaw. Poezje zebrane” autorstwa Ireneusza Gregowskiego. Wieczór wypełniły wiersze, wspomnienia i muzyka inspirowana lokalnym dziedzictwem.
Poetka zakorzeniona w kujawskiej ziemi
Cecylia Lewandowska‑Dereżyńska (1905–2004) urodziła się w Ciechrzu w rodzinie o silnych tradycjach chłopskich. Choć jako małe dziecko opuściła rodzinną miejscowość, jej dzieciństwo i młodość upłynęły na kujawskich wsiach – w Kierzkowie, Kijewicach i Kobelnikach. To właśnie tam kształtowała się jej wrażliwość, która później znalazła odbicie w poezji.
Debiutowała w 1932 roku na łamach dodatku Piast do Dziennika Kujawskiego. W kolejnych latach regularnie publikowała w prasie regionalnej, zdobywając uznanie za autentyczne, pełne czułości obrazy codziennego życia mieszkańców wsi. W 1935 roku ukazał się jej jedyny tomik Z powszednich dni, zawierający 31 wierszy opisujących rytm pracy, tradycje i emocje prostych ludzi.
Po II wojnie światowej poetka stopniowo wycofała się z życia literackiego. Zamieszkała w Toruniu, a w 1983 roku, w związku z szykanami wobec syna za działalność w Solidarności, wyemigrowała z nim do Berlina. Zmarła w 2004 roku, dożywając 99 lat. Jej twórczość, choć przez lata rozproszona, dziś ponownie trafia do czytelników dzięki pracy regionalistów i pasjonatów Kujaw.
Spotkanie pełne poezji, wspomnień i muzyki
Podczas strzeleńskiego wydarzenia, które prowadzili dyrektorka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Strzelnie Anna Szurlej i dyrektor Domu Kultury w Strzelnie Hubert Adamski poezja Jadźki z Kujaw odżyła za sprawą promocji tomiku poezji pt. Jadźka z Kujaw. Poezje zebrane autorstwa Ireneusza Gregowskiego, który latami odkrywał zapomnianą poetkę. Anna Szurlej przedstawiła życiorys poetki, podkreślając, jak mocno jej twórczość wpisuje się w niematerialne dziedzictwo Kujaw. Ireneusz Gregowski opowiedział o wieloletnich poszukiwaniach materiałów, które pozwoliły odtworzyć dorobek Jadźki z Kujaw.
Jak podkreślał, impulsem do pracy stało się odkrycie w cyfrowych archiwach przedwojennych numerów Piasta. Twórczość poetki bardzo go zaciekawiła. Zainteresowany zaczął szukać informacji o autorce. Pomógł mu wówczas kontakt z Oliwią Burzyńską, który zaowocował otrzymaniem adresu mailowego do Marii Strusiewicz, bratanicy i chrześniaczki Cecylii Lewandowskiej, a następnie do Zbigniewa Dereżyńskiego, syna Jadźki z Kujaw. W nocie biograficznej przybyło także wiadomości dzięki regionaliście strzeleńskiemu Marianowi Przybylskiemu oraz Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu z dyrektorem Marcinem Woźniakiem, gdyż okazało się, że w zbiorach muzealnych znajdują się dwa egzemplarze tomiku Jadźki z Kujaw. Podczas spotkania w strzeleńskim Domu Kultury Ireneusz Gregowski podziękował tym osobom, bez których, jak mówił treść biogramu zawęziłaby się do nienaturalnie małych rozmiarów. Podziękował także profesorowi Grzegorzowi Pawłowi Bąbiakowi z Uniwersytetu Warszawskiego za pomoc w ułożeniu zebranego materiału w całość i stworzeniu publikacji. Burmistrzowi Dariuszowi Chudzińskiemu autor tomiku poezji podziękował za to, że na finiszu prac dał zielone światło na powrót Jadźki z Kujaw z głębokiej niepamięci wprost na biblioteczną półkę. Mówił, że dzięki burmistrzowi i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Strzelnie wydającej tę publikację słowa wierszy przybrały ciało książki. Podziękował także swojej najbliższej rodzinie, która dopingowała go przy przeszło sześcioletniej pracy nad zbieraniem twórczości kujawskiej poetki.
W tomiku poezji znalazły się między innymi wszystkie 31 wierszy z tomu z 1935 roku, w tym 13 utworów wcześniej niepublikowanych. Ireneusz Gregowski podziękował wszystkim osobom, które pomogły w rekonstrukcji biografii i twórczości poetki, a także burmistrzowi Strzelna Dariuszowi Chudzińskiemu za wsparcie wydawnicze.
Wiersze, które wciąż poruszają
Podczas spotkania wiersze Jadźki z Kujaw czytali przewodnicząca Sejmiku Województwa Kujawsko‑Pomorskiego Elżbieta Piniewska, burmistrz Dariusz Chudziński oraz uczniowie szkół podstawowych z terenu gminy Strzelno: Julia Kaźmierczak i Wiktoria Sobczak (SP im. Jana Dałkowskiego), Antonina Iwińska i Nadia Wrona (SP im. A.A. Michelsona), Hanna Konewka i Magdalena Gregowska (SP Markowice). Publiczność mogła usłyszeć zarówno utwory znane, jak i te, które dopiero teraz ujrzały światło dzienne.
Burmistrz Chudziński podkreślił, że poezja Lewandowskiej‑Dereżyńskiej zachwyca prostotą i szczerością, a lektura jej wierszy jest jak podróż po najpiękniejszych zakątkach Kujaw – pełna emocji, bliskości i autentyczności.
Muzyczne dopełnienie wieczoru
Zwieńczeniem wydarzenia był koncert zespołu Peron Wędrowny w składzie: Katarzyna Gregowska (śpiew), Ireneusz Gregowski (śpiew, gitara), Tomasz Gregowski (gitara basowa), Magdalena Gregowska (śpiew) i Maciej Leszczyński (akordeon), który wykonał utwory skomponowane do wierszy Jadźki z Kujaw. Grupa, działająca w obecnym składzie od 2021 roku, tworzy wielogłosowe aranżacje poezji ludowej do melodii Ireneusza Gregowskiego, które nadają dawnym tekstom nowe życie.
Powrót poetki z niepamięci
Promocja tomu Jadźka z Kujaw. Poezje zebrane stała się nie tylko literackim wydarzeniem, ale także symbolicznym przywróceniem pamięci o poetce, która przez lata pozostawała w cieniu. Jej historia, jak podkreślała Anna Szurlej, pokazuje, że wielkość może rodzić się z codzienności, a piękno tkwi w uważnym patrzeniu na świat.
Dziedzictwo, które powraca
Promocja tomiku w Strzelnie była nie tylko wydarzeniem literackim, lecz także symbolicznym powrotem Jadźki z Kujaw do świadomości mieszkańców regionu. Dzięki pracy Ireneusza Gregowskiego i wsparciu lokalnych instytucji twórczość poetki znów trafia do czytelników, przypominając o sile tradycji i pięknie zakorzenienia w małej ojczyźnie.
Organizatorami wydarzenia byli: Miejska Biblioteka Publiczna w Strzelnie oraz Dom Kultury w Strzelnie.
