Bezpłatna komunikacja publiczna w gminie Września. Czy to się opłaca?

Dziś, w Polsce, bezpłatna komunikacja publiczna funkcjonuje w kilkuset gminach. Przyjmuje ona jednak różne formy - od całkowicie bezpłatnej dla każdego pasażera, przez bezpłatną dla mieszkańców posiadających imienne karty (np. karty mieszkańca), do darmowej dla dzieci, uczniów i seniorów kończąc. Jakby na mapie Polski zaznaczyć pinezkami wszystkie samorządy oferujące darmową komunikację, to co jakiś czas taki znacznik znikałby w którymś regionie kraju, a w innym się pojawiał. Samorządy kalkulują, czy taka forma wsparcia mieszkańców lub zachęta dla turystów, są opłacalne. Podobnie jest - zdaje się - we Wrześni.

Miasto i Gmina Września przez lata nie miało własnej, organizowanej przez samorząd lub jego spółki komunikacji miejsko-gminnej, jednak tę lukę wypełniał PKS Gniezno, ale z różnym skutkiem. Korzystając z faktu, że do Wrześni ciągnęli inwestorzy budujący w mieście i na terenach gminnych swoje zakłady produkcyjne, głównie z branży atutomotive, firma zaproponowała kursy pod fabryki, skorelowane z godzinami rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych zmian. Niestety - w tamtym czasie taka oferta nie spotkała się z zainteresowaniem. Jak informuje wrzesiński magistrat - średnio, dziennie, z tej okazji korzystało ledwie 7 pasażerów. Pracownicy stawiali jednak na własne środki transportu, gdzie w dość nierozległej i dobrze skomunikowanej gminie, nie było to zaskakujące. Pod koniec 2017 roku linię PKS zlikwidował. Podobne kłopoty dla firmy, związane z odejściem pasażerów od komunikacji publicznej, pojawiały się coraz częściej. Jeszcze w sierpniu 2018 roku po powiecie wrzesińskim, dziennie kierowcy PKS wykonywali 129 kursów na 31 liniach, jednak taka liczba kursów nie tylko nie uchroniła spółki przed upadkiem, a może właśnie przyczyniła się do niego. 1 maja 2019 roku firma zawiesiła wszystkie linie, wcześniej składając wniosek o upadłość. Jak to bywa w biznesie (i w życiu), na jej zgliszczach wyrosły nowe prywatne podmioty, które doczekały się dopłat od samorządów i rządu i komunikują wsie, miasteczka, z większymi ośrodkami w gminach i powiatach.

Podobnie było w rejonie wrzesińskim, gdzie po PKS "wskoczył" prywatny przewoźnik, a sama gmina postanowiła spróbować swoich sił w odbudowaniu zaufania pasażerów oferując im typowo miejski autobus, w dodatku elektryczny i bezpłatny, który zakupiono w ramach dużego dofinansowania ze środków europejskich. Solaris wyruszył na trasę pod koniec 2017 roku, obsługując dwie trasy na tzw. "pętlach" - małej i dużej. Gmina, korzystając z dofinansowań, dokupiła jeszcze 2 kolejne pojazdy, a niebawem będzie ich mieć 6. Wszystkie będą zeroemisyjne i w założeniu, docierać mają do wszystkich miejscowości na terenie gminy dwukrotnie w ciągu dnia, dowożąc pasażerów do Wrześni i odwożąc ich z powrotem do domu. Jak podkreśla wrzesiński magistrat - oferta bezpłatnej komunikacji publicznej jest działaniem skierowanym głównie do mieszkańców nie posiadających swoich środków transportu, są uczniami lub mają problemy w poruszaniu się, czyli są one wykluczone komunikacyjnie. "Gmina zdaje sobie sprawę, że takich osób jest niewiele. Świadczą o tym statystyki realizowanych przewozów" - informuje urząd i podaje dane: w ciągu pierwszego tygodnia kursów, nowy autobus nr 3 przewiózł łącznie 172 pasażerów (w ciągu 6 kursów dziennie), ale tydzień później już 220.

Jak prezentowała się frekwencja "trójki" w jeden wybrany dzień marca?:

W środę 11.03.2026 r. statystyki pasażerów przedstawiały się następująco:

• Kurs 7:00 na trasie Września - Białężyce - Chocicza Wielka i Mała - Grzymysławice - Bardo - Chwalibogowo - Obłaczkowo - Września - łącznie było 11 pasażerów.
  
• Kurs 7:35 na trasie Września - Gutowo Wielkie - Bierzglin - Węgierki - Goniczki - Gonice - Otoczna - Sędziwojewo - Gutowo Wielkie i Małe - Września - łącznie było 5 pasażerów.
  
• Kurs 10:00 na trasie Września - Gutowo Wielkie - Bierzglin - Sołeczno - Gozdowo - Neryngowo - Nowa Wieś Królewska - Kaczanowo - Bierzglinek - Września - łącznie było 2 pasażerów.
  
• Kurs 13:27 (powtórka trasy kursu z godz. 7:00) - łącznie było 6 pasażerów.
  
• Kurs 14:18 (powtórka trasy kursu z godz. 7:35) - łącznie było 5 pasażerów.
  
• Kurs 15:20 (powtórka trasy kursu z godz. 10:00) - łącznie było 7 pasażerów.

Łącznie zatem "trójka" przewiozła tego dnia 36 osób pokonując 152 km. Autobus nr 2, średnio w ciągu tygodnia, w lutym tego roku, przewoził ok. 140 osób w czasie 8 kursów dziennie.

Przykładowo w środę 20.02.2026 r. statystyki pasażerów autobusu numer 2 przedstawiały się następująco:

• Kurs 6:45 na trasie Września - Gutowo Małe i Wielkie - Bierzglin - Gutowo Wielkie - Września - łącznie 0 pasażerów.
  
• Kurs 7:19 na trasie Września - Przyborki - Psary Polskie - Słomowo - Sokołowo - Września - łącznie 5 pasażerów.
  
• Kurs 7:50 na trasie Września - Bierzglinek - Kaczanowo - Obłaczkowo - Białężyce - Września - łącznie 6 pasażerów.
  
• Kurs 8:45 na trasie Września - Kaczanowo - Bierzglinek - Bierzglinek - Września - łącznie 3 pasażerów.

W kursach powrotnych "dwójka" zabrała łącznie 15 pasażerów. Łącznie jednego dnia autobus tej linii przewiózł zatem 29 pasażerów pokonując 145 km.

Najlepiej radzi sobie "jedynka", ale ona funkcjonuje najdłużej (ponad 8 lat) i pasażerowie przyzwyczaili się do niej. W ciągu tygodnia przewozi ok. 950 pasażerów.

Dziennie autobusy przejeżdżają:

• Autobus numer 1 - 125 km (2 linie, 16 kursów)

• Autobus nr 2 - 145 km (4 linie, 8 kursów)

• Autobus nr 3 - 152 km (3 linie, 6 kursów)

Łącznie każdego dnia: 422 km na 9 liniach i 30 kursach.

Jak wylicza Urząd Miasta i Gminy Września - zakup trzech funkcjonujących dziś autobusów kosztował 6,5 mln złotych (z czego 80% środków pochodziło z dofinansowania), a koszt roczny funkcjonowania dwóch pierwszych "elektryków" wyniósł w ubiegłym roku 1,2 mln złotych. Jak przewiduje magistrat - włączenie do systemu kolejnych pojazdów generować będzie ok. 3,6 mln złotych kosztów rocznie. Czy przekazane przez urząd dane statystyczne i prognozy wydatków są wstępem do dyskusji o kosztach funkcjonowania bezpłatnej komunikacji i ewentualnym zmianom w tej kwestii w przyszłości?